Vorig jaar maakte ik opnieuw kennis met Deutz, tijdens de Vinexpo in Bordeaux. Jean-Marc Lallier-Deutz is een rechtstreekse afstammeling van de oprichter William Deutz en is in de functie van export-manager (wandelend visitekaartje) betrokken bij dit klassieke champagnehuis uit Ay. Een rustige, bescheiden man met een vriendelijke uitdrukking. In ruim anderhalf uur vertelde hij over de geschiedenis van het huis, over de filosofie van zijn overgrootvader, over de technologische vernieuwingen en wijngaard en kelder. En ook over de economische crisis ‘die aan het huis Deutz voorbij zou gaan, omdat de kwaliteit van wijngaard tot distributeur gewaarborgd is’. Even dacht ik aan de handige handelaar uit Reims. Maar tijdens de proeverij van de range van Deutz werd het vertrouwen hersteld. Stevige champagnes, met een duidelijke bloemigheid, smaakrijkdom en eigen signatuur.

Vorige week kocht ik een fles Champagne Deutz brut classic bij Ton Overmars, voor 40 euro, niet in een aanbieding dus. Gisteren geproefd: goudgele kleur, zeer fijne mousse die bovendien lang aanhoudt. In de neus direct de kenmerkende geur van bloesem, gevolgd door een aroma van biscuit en appels. Op de tong is de mousse zacht en verfijnd. Stevige body, intense smaak, die langzaam wegebt. Complex en krachtig.

De wijndrinkers van de oudheid bewaarden hun wijn in amforen en sloten deze al af met kurk. Zo bleef de wijn langer goed. Met de ontwikkeling van de glazen fles in de 17e eeuw ontstond er een hernieuwde vraag naar geschikte afsluitmiddelen. De glazen stop was te duur en kurk leek het vanzelfsprekende alternatief. Kurk is goedkoop in productie, licht en flexibel, en heeft een lage permeabiliteit (doorlatendheid) van zowel vocht als gas. Het ideale afsluitmiddel voor wijn en veel andere vloeistoffen. Kurk is een natuurproduct, afkomstig van de bast van de kurkeik (Quercus Suber). Deze boom gedijt uitstekend in het droge mediterrane klimaat van het Iberisch schiereiland, Algerije en Sardinië. De bast bestaat uit dicht op elkaar zittende cellen, die de stam beschermen. Aan de binnenkant ontstaat in dertig jaar tijd een verharding, zodat de bast gebruikt kan worden, zonder dat dit de boom schaadt. Deze bast groeit vervolgens vanzelf weer aan. Met name in Portugal is er sprake van een belangrijke kurkindustrie. De firma Amorim is de afgelopen eeuw uitgegroeid tot een multinational met wijnproducenten als belangrijkste klant. Wijnmakers uit de traditionele wijnlanden als Frankrijk, Spanje en Italië en een toenemend aantal uit de Nieuwe Wereld. De positie van kurk als de afsluiting van een fles wijn leek onbetwist. Bovendien werd kurk een belangrijke, maar tot op heden niet onomstotelijk bewezen, eigenschap toegediend. Kurk zou het ouderen van wijn bevorderen, doordat de kurk minimale hoeveelheden zuurstof doorlaat. Kurk heeft echter één zeer groot nadeel. Het kan leiden tot kurk in de wijn.

Wie kent het niet? Je opent een fles met de kurkentrekker en schenkt de wijn in het glas. Maar in plaats van een frisse lucht van fruit, ruikt de wijn muf en stoffig. Dit is de geur van een wijn met kurk. Het is een gevolg van de vatbaarheid van kurk voor het molecuul tri-chlooranisol (TCA). Volgens schattingen wordt ongeveer vijf procent van alle flessen aangetast door de gevolgen van deze scheikundige reactie. Dat is één op de twintig flessen. In iedere branche zouden dergelijke foutmarges onacceptabel zijn. Toch bleef de wijnindustrie volharden in de stelling dat “kurk nu eenmaal bij het drinken van wijn hoort”.

Maar in Australië groeide het verzet. In het begin van de jaren zeventig kocht de Australische firma AIC de technologie van een Franse firma die in 1959 geëxperimenteerd had met een schroefdop als afsluiting van een wijnfles en introduceerde het product onder de naam Stelvin. Verschillende tests wezen uit dat de schroefdop wel degelijk voordelen had ten opzichte van kurk als afsluitmiddel. Hierbij ging het niet om de schroefdop zelf, maar om het membraan die aan de binnenkant van de schroefdop bevestigd zijn. De schroefdop bestaat uit een dop van aluminium. Het membraan aan de binnenkant is gemaakt van poly-ethyleen.

De voordelen van de schroefdop zijn talrijk. Ten eerste biedt de schroefdop een betere bescherming tegen de invloed van zuurstof. Vervolgens is de schroefdop goedkoper, zeker bij grote hoeveelheden. Het belangrijkste voordeel van de schroefdop ten opzichte van kurk is dat de wijn niet beïnvloed kan worden door TCA. Toch liep het aanvankelijk geen storm bij Stelvin. Consumenten toonden weinig interesse en de tekortkomingen van kurk leefden niet bij het grote publiek. In 2000 kwam de grote ommekeer, toen meerdere producenten uit de Australische Clare Valley (vooral bekend vanwege de typische riesling) besloten op grote schaal over te gaan op schroefdop. Dit genereerde enorm veel aandacht van de media. Andere regio’s volgden en in Nieuw-Zeeland werd in 2001 het Screw Cap Initiative opgericht. In 2004 werd zeventig procent van de wijn uit Nieuw-Zeeland afgesloten met een schroefdop. Momenteel is dit percentage opgelopen tot negentig procent. En ondertussen is de schroefdop ook succesvol doorgedrongen tot de traditionele wijnmarkt van Europa. Hiermee lijkt het een feit dat de voordelen van de schroefdop opwegen tegen de esthetische waarde.

Ook andere afsluitmiddelen knagen aan het aandeel van kurk als afsluiting, zij het niet zo succesvol als Stelvin. De synthetische kurk heeft als grote voordeel dat het goedkoop is. Bovendien behoeft het vulmechanisme geen aanpassing te ondergaan. Nadeel is dat deze ‘nepkurk’ niet biologisch afbreekbaar is. In Oostenrijk en Duitsland wordt op kleine schaal gewerkt met het VinoLok-systeem.

Het is een feit dat de wijnwereld in beweging is, als het aankomt op de meest geschikte afsluiting. Hoe nu verder? Voor Amorim, de belangrijkste speler op de markt voor kurk, was 2007 ondanks de opmars van de schroefdop, het beste jaar uit haar geschiedenis. Enerzijds is dit een gevolg van het toenemend aantal wijnproducenten, anderzijds is het ook een gevolg van de productdifferentiatie van Amorim zelf. Het spectrum aan de aanbodzijde bestaat lang niet meer uit louter kurk, maar ook uit diverse variaties. Door in te springen op veranderende marktomstandigheden geeft het bedrijf impliciet aan dat de hegemonie van kurk niet meer onbetwist is. Daarnaast ontwikkelt het bedrijf technologieën om de invloed van TCA op kurk tegen te gaan.

Ook de wetenschap mengt zich in de discussie. Er zijn diverse studies gaande naar de verschillen tussen kruk en schroefdop. De nadruk in deze studies ligt vooral op de rijping van wijn over de jaren. Kurk heeft wat dat betreft een bewezen status, ondanks het feit dat er ook binnen de wijnwereld getwijfeld wordt aan de minieme invloed van zuurstof op de verandering van de wijn. De invloed die de schroefdop heeft op de rijping van wijn is nog niet duidelijk. Deze studies vergen tijd. Wat dat betreft is het een kwestie van afwachten.

Ook Al Gore heeft zich met het debat bemoeid, hoewel indirect. Met het uitbrengen van de film ‘An Inconvenient Truth’ was hij verantwoordelijk voor het plaatsen van duurzaamheid op de mondiale agenda. Het meest recente argument voor kurk heeft dan ook te maken met duurzaamheid. Uit een rapport van Price Waterhouse Coopers blijkt dat van alle afsluitingen kurk de laagste uitstoot van CO2 genereert. Hiermee lijkt Amorim een nieuwe troef in handen te hebben.

Hoewel de kleine oorlog zich in volle hevigheid voortborduurt, leidt het geen twijfel dat de markt voor afsluitingen voorgoed is veranderd. De schroefdop (onder aanvoering van Stelvin) heeft zich verzekerd van een positie op de markt, al was het maar omdat verreweg de meeste wijn die geproduceerd wordt, bedoeld is voor consumptie binnen twee of drie jaar. De schroefdop heeft in dat geval een duidelijk voordeel ten opzichte van kurk. Ook esthetische overwegingen veranderen daaraan niets.

Toch zal kurk blijven. Al was het maar omdat het een bewezen concept is waarmee de wijndrinker al eeuwen vertrouwd is. Dat een fles af en toe ‘fout’ is neemt de liefhebber op de koop toe. Zelfs als blijkt dat de schroefdop ook op langere termijn positievere resultaten zou bewerkstelligen dan kurk. Kurk hoort bij wijn. Ook al leidt het af en toe tot…. kurk.

Als de renners de derde week overleven wacht op de voorlaatste dag wellicht de ontknoping van de Tour de France in de Médoc. Een tijdrit van 51 kilometer van Bordeaux naar Pauillac. Hoewel het definitieve etappeschema nog bekendgemaakt wordt, leidt het geen twijfel dat de wielrenners door één van ‘s werelds grootste wijngebieden rijden. Contre le Montre, ieder voor zich. Ruim vijftig kilometer afzien door wijngaarden van de grote chateaux, om te eindigen in het dorp, waar zowel Mouton-Rothschild, als Lafite-Rothschild en Chateau Latour gevestigd zijn. Een groots en meeslepend einde van de Tour kondigt zich hier aan.

Wie weet worden Pauillac en Robert Gesink boezemvrienden. In ieder geval belooft de Tour veel spektakel, deze editie gelardeerd met mooie wijngebieden.

En dan, nog iets verder weggestopt, kom ik een Chateau de Fieuzal blanc uit 1998 tegen, een grote wijn uit Pessac-Leognan. Deze wijn is geen varietal, zoals de Nautilus. Sauvignon blanc bepaalt hier voor zestig procent de blend met sémillon. Volgens de Guide Hachette des Vins is dit een topwijn, die ook nu nog zeer goed op dronk is. Op verschillende sites wordt de wijn voor een prijs van twintig tot dertig euro per fles aangeboden. Deze wijn heeft wél houtrijping gehad en heeft ook de potentie om lang bewaard te worden. Maar goed, elf jaar oud en minimaal zeven verhuizingen verder geeft voldoende vraagtekens.

Nautilus Estate sauvignon blanc 2005
De kleur is eigenlijk niet eens echt geel, eerder bleek. Wel is de spanning, de diepte uit de kleur, de wijn is wat mat. In de neus duidelijke rijpheid. Een bijna zware tropische fruitlucht, vermengd met de neus die een cider of een frisse calvados kan hebben. Voor de smaak geldt eigenlijk hetzelfde. De frisheid wordt naar de achtergrond verdreven door de rijpheid. Alsof de zuren wat afgeroomd zijn. En daardoor lijkt ook het alcoholpercentage van de wijn (13,5%) wat prominenter. In de afdronk komt de smaak van appelstroop bovendrijven. Het lijkt allemaal niet zo positief, maar eigenlijk vind ik deze Nautilus nog goed te drinken. Beter dan verwacht. Maar een extra jaar of nog een verhuizing had de inmiddels stevige tonen in deze wijn allemaal maar geaccentueerd. Over de top absoluut, maar nog goed drinkbaar.

Chateau de Fieuzal blanc 1998
Deze wijn heeft een intense kleur. Diep goudgeel. De neus is verre van expressief en de wijn heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen in het glas. Aanvankelijk, na walsen, toont de wijn een rijk bouquet. Een notenkraam op een markt. Rijp, vol. En iets later komt er ook nog iets van fruit bovendrijven, geen totale frisheid meer, maar fruit vermengd met vanille en honing. Op de tong brengt de Fieuzal een zelfde sensatie teweeg. Oud, overduidelijk, maar niet verkeerd. Gek genoeg komt nu de houtrijping (vanille) echt duidelijk naar voren. Stevige zuren, droog van textuur. In de afdronk dringt de geur en de smaak van de herfst zich op. Een wandeling in een bos, paddestoelen. Misschien laat ik me te veel door de laatste smaken leiden, maar daardoor ben ik niet enthousiast. Deze wijn is duidelijk over zijn top, al biedt hij nog steeds veel smaakrijkdom.

Interessant. Oude sauvignon blanc. Altijd na een schitterende jeugd. Bij zeer hoge uitzondering om lang te bewaren. Geen parels voor de kelder of de klimaatkast. Maar leuk om te proeven. De ontwikkeling, de neergang eigenlijk. De herfst is gekomen.

Friuli is heuvelachtig. het Italiaanse woord voor heuvels – collio – komt dan ook in de namen van de subregio’s terug. In het noorden van Friuli ligt de Colli Orientali del Friuli. Ingesloten tussen de Alpen in het noorden en het oosten is dit gebied vrij koel. De bodem bestaat uit zandsteen en mergel. Collavini is een zeer bekende producent. Iets zuidelijker liggen de Collio Goriziano, kortweg Collio genoemd. Hier is de invloed van de Adriatische Zee sterker. Bij de rivier Isonzo, in het zuiden van de DOC, liggen de wijngaarden van het huis Vie de Romans. Dit jonge wijnhuis heeft in 1984 de Vieris wijngaard alleen maar gebruikt voor de productie van sauvignon blanc in zeer lage opbrengsten. Per stok wordt slechts ongeveer 700 gram druiven verkregen voor de productie van kwalitatief hoogwaardige wijn. De dichtheid per hectare bedraagt 6000 stokken. Na de oogst worden de druiven op een vrij lage temperatuur ( 16-19 graden) vergist. De wijn ondergaat een houtrijping op Frans eiken, matig getoast. Voordat de wijn de Azienda verlaat krijgt de wijn nog een flesrust van 9 maanden.

Proefnotitie Vie de Romans Vieris 2005
De wijn heeft een intens geelgroene kleur met een verbleking naar de zijkant. In de neus komen aroma’s van kruisbessen en vanille subtiel naar boven, zeker niet expressief, zoals twee jaar geleden, toen ik de wijn voor het eerst proefde. De wijn heeft een duidelijke ontwikkeling gemaakt naar een intense, bijna bloemachtige frisheid met elementen van honing. De smaak lijkt in eerste instantie gemaderiseerd, alsof de wijn al over zijn top is. Maar dit trekt snel weg door de verfrissende zuren, die de wijn naar de tong trekken. Op de tong komt de smaak van appel duidelijk naar voren, gecombineerd met wat citrus. Hoge complexiteit door de veranderende smaak op weg naar de afdronk. Honing en bloesem luiden de afdronk in. De alcohol wordt subtiel naar de achtergrond verdreven. De Vie de Romans Vieris heeft zeker een toon van ontwikkeling, maar kan nog jaren liggen. Genoeg concentratie, mooie zuren en veel, zuivere smaak. Geweldige wijn.

Havana Club distilleert twee soorten basisrum. De lichte ‘aguardiente’ van 75% en de zeer alcoholrijke ‘high spirit’ van 96%. Deze rijpen apart op houten vaten en worden later geblend. Daarna volgt opnieuw rijping op vat. Voor de botteling wordt de rum verdund met water. De Maestro Ronero is hiervoor verantwoordelijk. De lengte van de houtrijping is bepalend voor de verschillende types Havana Club. Zo is er een range van Blanco tot de Añejo 15 Años Gran Reserva. Recent is daar de Havana Club Máximo aan toegevoegd. Dit is een ultra premium rum, geblend uit verschillende, zeer oude vaten. Een fles van deze exclusieve rum kost ongeveer 1000 euro.

Pernod-Ricard kijkt ondertussen gespannen naar de ontwikkeling van de politieke betrekkingen tussen Cuba en de Verenigde Staten. Het concern heeft de rechten om Havana Club buiten Cuba te distribueren. Als de handelsboycot wordt opgeheven of zelfs versoepeld, dan krijgt Bacardi er een geduchte concurrent bij. Dan doet ook Havana Club echt mee in de Cuba Libre.

Drinking: Havana Club Ron Añejo Especial
De Ron Añejo Especial is helder van kleur. Amber met een rand van goud. In de neus komen direct tonen van caramel naar voren, citrusfruit als sinaasappelen en mandarijnen blenden er doorheen. De smaak biedt een rijk spectrum. De kennismaking is zondermeer zoet. Daarna komt ook hier langs de zijkanten van de tong het citrusfruit subtiel bovendrijven. Een lichte kruidigheid is het voorportaal van wederom een zoete afdronk.

Deze wijn is nog paars van kleur, enigszins doorzichtig. De neus aanvankelijk gesloten. Langzaam komen echter duidelijke tonen van gestoofde groenten naar boven. Onrijpe bessen, een vleug vanille. Ook op de tong is de wijn nog gesloten. Duidelijke zuren, vrij zachte tannines, geen smaakexplosie, maar meer een rustieke opbouw van smaakimpressies. Eerst een laag van gestoofd fruit. Bij de volgende slok komt daar een vegetale noot overheen. Na een kwartier is er ineens ruimte voor caramel. De alcohol blijft mooi op de achtergrond, absoluut geen scherpe tonen. Weinig smaakintensiteit. Deze wijn is voorzichtig, een beetje zoals het loopje van een oude man met broze botten. Na een uur is de stijfheid er wel uit en drinkt de wijn prettig door, zonder al te veel te vertellen. Misschien zijn de stokken wel te oud en moet de hectare spoedig plaatsmaken voor jonge, onstuimige aanplant.

De toevoeging Vieilles Vignes wordt veel gebruikt in de Loire. Dat kan tot hele mooie wijnen leiden, maar ook oude stokken zijn op een dag te oud.